Lees dit eerst voordat je zaden voor het nieuwe seizoen bestelt!

De lente vind ik misschien wel de leukste tijd van het jaar als het op tuinieren aankomt. Alles kan weer worden gezaaid en verspeend worden en worden uitgeplant. Vooral toen ik net begon met moestuinieren kweekte ik elk seizoen bijna alles opnieuw, maar dat heeft helaas ook nadelen. Zo zijn de kleine jonge plantjes erg gevoelig voor slakken, harde regen en wind. Daarom is het fijn om een troef achter de hand te hebben. Dit zijn de vaste planten in de moestuin die in de lente al groot en sterk zijn. Vaste of overblijvende planten zijn planten die meer dan twee jaar leven, en meer dan een keer in hun leven kunnen bloeien. ‘Zelfzaaiende planten’ zijn planten die zichzelf spontaan uitzaaien.

Waarom (gedeeltelijk) kiezen voor vaste planten en zelfzaaiers? Simpelweg omdat het veel tijd bespaart, en vaak betrouwbaar is wat oogst betreft. Je hoeft immers niet elk seizoen weer opnieuw te beginnen met opkweken. Nog een voordeel is dat vaste planten vaak al vroeg in het seizoen beginnen met groeien omdat ze al een goed ontwikkeld wortelstelsel hebben. Hierdoor zijn ze veel minder gevoelig voor de jaarlijkse slakkenoorlog die begint als de temperaturen wat hoger worden in de lente, en zijn ze vaak al vroeg te oogsten. Bij mij in de moestuin is het inmiddels zo dat vaste planten en zelfzaaiers de basis vormen, en de één- en tweejarigen een aanvulling zijn. Hieronder heb ik een aantal soorten genoemd. Er zijn er zeker nog veel meer, maar voor mij zijn deze op dit moment de belangrijkste. Ga je dus nieuwe zaden of plantgoed bestellen, denk dan zeker aan deze vaste planten die een top investering zullen zijn voor jouw tuin!

Amerikaanse grondnoot (Apios americana) Andrew C [CC BY 2.0 (https://creativecommons.org/licenses/by/2.0)], via Wikimedia Commons Deze decoratieve vaste klimplant uit Noord-Amerika en Canada kweek je voor de knollen die lang gegeten werden door inheemse volken. Teelt: Je plant de knollen in de lente en geeft de plant klimmogelijkheid als hij opkomt. Hij kan 2 tot 4 meter hoog worden. Als het bovengrondse deel afsterft in de winter kan je de knollen oogsten. Laat wat knollen zitten voor nieuwe planten in de lente. De plant moet wel in toom gehouden worden maar ik zie dat als een voordeel! Gebruik: Als een zoete aardappel, rauw, gekookt of gebakken.

Asperge De Asperge is een super investering in je moestuin, hij kan tot wel 20 jaar oogst geven! Teelt: je kan hem zaaien, dan duurt het zo’n 3 jaar voordat je kan oogsten. Zaaien is wel goedkoop en je hebt veel keuze in soorten. Sneller maar duurder is het om plantgoed te kopen. Je kan natuurlijk ook planten overnemen van een mede-tuinliefhebber.

  • Het eerste jaar zaai je
  • Jaar twee plant je uit op de definitieve plek, zorg voor goede drainage.
  • Jaar drie kan je een klein beetje oogsten
  • Jaar vier tot ongeveer jaar twintig kan je elk jaar oogsten.

Een uitgebreide teelthandleiding vind je op wroeten.nl. Gebruik: Kort koken of wokken/grillen/bakken

Artisjok (Cynara scolymus L.)

Artisjok bloem
de mooie bloem van de artisjok.
Ik heb al een aantal jaar Artisjokken in de moestuin en ben er erg blij mee. Ze zijn mooi om te zien, lekker en redelijk betrouwbaar. Het blad kan afsterven bij vorst maar de plant loopt meestal weer goed uit in de lente. Pas wel op met woelmuizen, die eten vaak in de herfst de wortel op. De plant is heel droogtebestendig, ik heb hem in de kurkdroge zomer van 2018 geen enkele keer water hoeven geven. Teelt: Zaai ze in de lente, en plant ze op een warme, zonnige plek uit als ze groot genoeg zijn. Je kan de plant vermeerderen door wortelstekken of door hem na een aantal jaar te delen, verjonging verhoogt ook de productie van nieuw blad en bloemen. Bescherm de plant bij strenge vorst. Gebruik: Een jaar na zaaien tot ongeveer het 4e jaar produceert de plant de eetbare bloemknoppen. Oogst ze ruim voor ze opengaan. Kook de knoppen ongeveer 20 minuten. Je kunt de kern van de knop eten evenals de basis van de schutblaadjes. Het is even proberen maar zeker de moeite waard!

Boomspinazie (Chenopodium giganteum) De boomspinazie is een prachtige eenjarige plant die een flinke hoogte bereikt. Het wordt een soort struik die met gemak 2 meter hoog wordt en flink vertakt is. Teelt: Zaai hem in april tot juni op een zonnige plek, verplant de kleine plantjes op een afstand van een meter. Als je de plant laat bloeien en in het zaad laat komen zaait hij zich makkelijk uit, zo heb je het volgende jaar vanzelf nieuwe plantjes. Gebruik je ze niet om op te eten, spit ze dan onder als goede groenbemester of trek ze makkelijk uit voor op de composthoop. Gebruik: De toppen van de stelen kunnen in salades worden gebruikt en geven daarin een mooie paarse kleur. De grotere bladeren kun je koken of wokken zoals veel andere bladgroenten.

Brandnetel (Urtica dioica) De brandnetel krijgt gelukkig weer steeds meer bekendheid als groente. De karakteristieke smaak, het gemak van de teelt en de ecologische waarde maken dat deze plant inmiddels, evenals de Paardenbloem en Zevenblad voor mij onmisbaar is geworden in de tuin. Teelt: Groeit het best op rijke grond. Teel het uit zaad of vermeerder via wortelstok. Door de toppen met bladeren te plukken ontspruiten er steeds twee nieuwe toppen. Gebruik: In soep, of wok gerechten of kruidenthee. Het heeft een heerlijk kruidige smaak en is heel gezond. Eigenlijk pluk ik het hele jaar door, behalve als de plant gaat bloeien in de zomer.

Brave hendrik (Chenopodium bonus-henricus). Jerzy Opioła [CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0)], from Wikimedia Commons Een vaste plant uit de Ganzenvoet familie. Hij is erg makkelijk te telen: Zaai hem in de lente of de herfst in potjes of in de volle grond. Verspeen de zaailingen als ze een paar bladeren hebben. Bij mij heeft de plant ongeveer 40 bij 40 centimeter nodig, op een plek in de zon of de schaduw. Een voordeel aan deze plant is dat hij redelijk goed tegen droogte kan dankzij de lange penwortel. Gebruik: De bladeren oogst je de hele zomer door. Ze blijven in de koelkast best een dag of 2 a 3 goed. Ik kook ze meestal gewoon tot ze een beetje zacht zijn, of ik kook ze mee bij andere groenten. Eind van de zomer sterft de plant af en in de lente vormt hij weer nieuwe scheuten.

Chinese bieslook (Allium tuberosum) 경빈마마 [CC BY 2.0 kr (https://creativecommons.org/licenses/by/2.0/kr/deed.en)], via Wikimedia Commons
Een vaste en winterharde bieslook met lange, platte bladeren die zichzelf ook nog eens uitzaait! Hij bloeit mooi en na een paar jaar vormt hij grote pollen. Teelt: Zaai onder glas in lente of herfst. Plant vervolgens de jonge plantjes uit in humusrijke grond op een zonnige plek. De plant heeft geen last van ziektes en hongerige dieren. Gebruik: Oogst de bladeren en gebruik ze als bieslook.

Japanse andoorn of Crosne (Stachys affinis) Deze makkelijke Chinese plant vormt kleine witte knolletjes die iets weg hebben van een rupsje. Het is een vaste en winterharde plant. Teelt: Plant de knolletjes in maart. Als in de herfst de plant begint af te sterven zijn de knolletjes klaar. Degene die je niet oogst lopen in de lente weer uit. Gebruik: Je kunt de knolletjes zowel rauw als verhit eten. je hoeft ze niet te schillen, alleen te wassen.

Oerprei (Allium ampeloprasum) De oerprei is een plant die groeit uit broedbolletjes, die verschijnen onder aan de steel. Teelt: Je plant de broedbolletjes in het najaar, de teelt komt eigenlijk overeen met knoflook. Het loof komt op, wat je kunt eten als prei. In de zomer sterft het blad af en onderaan de plant verdikt hij dan, net als knoflook, en vormt kleine teentjes. Die kun je ook eten of bewaren om weer te planten in de herfst. Je kunt de hele plant ook gewoon laten staan, dan vermeerdert hij zichzelf. Gebruik: De scheuten kun je gebruiken als prei, de tenen of ‘bol’ gebruik je als ui. Een uitgebreide beschrijving met ervaringen vind je op mooiemoestuin.nl

Paardenbloem (Taraxacum officinale) Afgelopen seizoen heb ik een aantal keer paardenbloemblad in een salade gedaan en ik vond het lekker! Het smaakt naar witlof. Ik heb de bladeren zowel groen gegeten als gebleekt onder een bloempot, gebleekt zijn ze wat minder bitter en malser maar ik vind ze groen ook prima. Het is een vaste plant. Vroeger was het ook wel bekend onder de naam molsla, het werd toen in molshopen gezocht omdat het dan automatisch gebleekt was.
Teelt: Ze komen meestal vanzelf aanwaaien, dus zaaien is meestal overbodig. Bij mij groeiden ze nog niet, dus ik heb ze zelf wel gezaaid in de herfst/winter. Ze kiemen beter door een koudeperiode. Daarna heb ik ze gewoon in een rij uitgeplant in de moestuin. Gebruik: De hele plant is eetbaar, op internet zijn veel recepten te vinden. (Bijvoorbeeld op smulweb.nl). Er is zelfs een kookboek over geschreven; The Dandelion Celebration, A Guide to Unexpected Quisine.- Peter A. Gail, 1994, 156 pagina’s.

Rabarber (Rheum rabarbarum) De rabarber is bij mij in de tuin een van de eerste planten die opkomt. Ik ben er gek op! Teelt: Rabarber kun je zaaien, maar het is makkelijker om een plant te kopen of te krijgen van iemand anders. Je kan ze na een tijdje prima scheuren. Verjongen is ook gunstig voor nieuwe groei. Gebruik: Je oogst de bladstelen tot de langste dag, daarna bevatten ze steeds meer oxaalzuur. Maak er heerlijke zoete gerechten van.

Rucola (Eruca vesicaria ssp. sativa) Rucola is een van de gezondste ‘sla’soorten, het zaait zichzelf goed uit en is dus een goede plant om te laten verwilderen. Teelt: Zaai Rucola vanaf februari op regels in de volle grond. Laat wat plantjes doorschieten, dan zaaien ze zichzelf uit.

Venkel (Foeniculum vulgare) Deze bekende plant heeft vele toepassingen, de knol is natuurlijk waar de meeste mensen hem voor telen maar eigenlijk is het een meerjarige wintervaste plant. Teelt: Mei/juni zaaien, in potjes of losse grond op een zonnige plek. Hij kan niet zo goed tegen droogte. De knol, wat eigenlijk een verdikte bladschede is kun je na 3 maanden oogsten. Laat hem doorschieten als je het loof wil gebruiken. De bloemschermen trekken zweefvliegen aan die helpen bij de bestrijding van bladluizen. De plant sterft af in de winter maar komt het volgende jaar weer op. Gebruik: Het loof kun je als kruid gebruiken, evenals de zaden. Zie venkel.nl voor zeer veel (teelt) info over deze veelzijdige plant.

Waterkers (Rorippa nasturtium aquaticum) De waterkers is een pittig plantje voor in een vijver of bak met water. Hij smaakt naar tuinkers, lekker en gezond in een salade of op brood. Teelt: Je kan de waterkers uit zaad telen in de lente, soms hebben ze het ook wel bij een groentewinkel of supermarkt, dan kan je het stekken. Vaak zitten er al worteltjes aan. Gebruik: Je kan waterkers rauw
eten.

Zevenblad (Aegopodium podagraria) Zevenblad is nog een plant die ondanks zijn woekerende vermogen een waardevolle groente kan zijn. Het is sterk, ongevoelig voor ziektes en plagen, is gezond, groeit goed op arme grond en in de schaduw. Ooit werd het naar Nederland gebracht door de Romeinen om te dienen als voedsel. Heb je het nog niet in de tuin? Kweek het dan eventueel in potten want je komt er niet meer vanaf als je het in de volle grond plant. (Mocht je het toch niet lekker vinden.) Teelt: Je kent ongetwijfeld mensen met zevenblad in de tuin, je mag het daar vast en zeker komen oogsten. Wil je het toch zelf kweken, een stukje wortel in een pot planten en de plantjes zullen snel opkomen. Gebruik: Zowel rauw als gekookt, op smulweb staan vele recepten.

Bronnen: www.venkel.nl, www.mooiemoestuin.nl, www.mergenmetz.nl, www.naturalliving.com, www.wroeten.nl. www.smulweb.nl. www.eetjegoedvoeljegoed.nl. Vergeten groenten: van A tot Z, Jean-Luc Muselle, 2013. Handboek ecologisch tuinieren, Geert Gommers, Frank Petit-Jean. 2014.

2 comments

  1. Artisjok is bij alvast geen vaste plant gebleken, of dan toch slechts kortlevende vaste plant, na enkele jaren groter en groter te worden is de plant toch verdwenen (na 5 jaar). Ik heb ooit een discussie gehad met een velt-lesgever die beweerde dat het een tweejarige plant was.
    Net zoals de meeste andere planten in jouw lijstje is hij het echt wel waard om een plekje te krijgen in een tuin 😉

    • Inderdaad, bij mij is het inderdaad ook geen langlevende vaste plant, ze zijn bij mij ook wel gevoelig voor rot en soms woelmuizen waardoor ze dan verdwijnen. Wat denk ik wel kan is ze steeds weer verjongen en zo een enkele plant steeds weer overhouden. Misschien bedoelde die velt docent dat ze in de regel als tweejarige worden geteeld omdat ze na het tweede jaar minder opbrengst geven..🤔

Laat een reactie achter op the wild gardening Reactie annuleren

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *